Voor een betere surfervaring, gelieve een andere compatibele browser te gebruiken zoals Firefox of Google Chrome

Het spook dat inflatie heet

Door Marc Danneels, Chief Investment Officer - 06/04/2022

De evolutie van inflatie

Meer dan tien jaar lang leek inflatie van de aardbol verdwenen te zijn, nu is het fenomeen weer helemaal terug. Maar wat betekent dat voor u? Waarom is er inflatie? En hoe gaat deze evolueren? Corona, een verstoorde balans tussen vraag en aanbod, chiptekorten en de strapatsen van Russisch president Vladimir Poetin in Oekraïne spelen allemaal een rol in de puzzel.

Wie al eens een gasfactuur, een kassabon van de supermarkt of de rekening van het tankstation bekeek, heeft het ongetwijfeld al gemerkt: de prijzen van veel goederen en diensten stijgen de laatste maanden systematisch. Er is dus weer ‘inflatie’. In België tikte die voor maart 2022 af op welgeteld 8,31%. Dat is het hoogste peil sinds 1983.

Hoe komt het eigenlijk dat die inflatie aan zo’n stevige remonte bezig is? Daar zijn verschillende oorzaken voor aan te duiden. Een belangrijke factor is ongetwijfeld de coronapandemie waar we met z’n allen moeten doorheen spartelen. Zowel aan de vraagzijde als aan de aanbodzijde heeft corona enkele belangrijke verschuivingen meegebracht.

Aan de vraagzijde zien we dat consumenten opnieuw stevig aan het consumeren zijn geslagen, na de verschillende lockdowns. Tijdens die lockdowns waren restaurants, winkels, cafés, reisbureaus en dergelijke gesloten, dus werd de vinger noodgedwongen op de knip gehouden. Ondertussen kan er opnieuw volop geld uitgegeven worden en dat doen mensen ook.

Aan de aanbodzijde blijkt dat eveneens: er is voor veel goederen een hoge vraag, terwijl het aanbod niet kan volgen. Wat daarbij de situatie nog nijpender maakt, is de wereldwijde productieketting die nog altijd verstoord is. Er is te weinig transportcapaciteit én er is schaarste aan bepaalde, cruciale componenten, zoals computerchips. Samengevat: samen met een hoge vraag is er weinig aanbod. Elke econoom weet dan dat de prijzen zullen stijgen.

Rusland

Nu zal bijvoorbeeld die verstoorde productieketting allicht ook niet eeuwig duren. Er worden momenteel bijvoorbeeld volop chipfabrieken bijgebouwd, binnenkort zullen vraag en aanbod dus opnieuw meer in evenwicht komen. Of dat de inflatie weer sterk zal laten dalen, is echter nog maar de vraag, want er zijn ook enkele meer structurele factoren in het spel die allicht langere tijd hun invloed zullen hebben.

Een zeer belangrijke daarvan zijn de gigantisch gestegen energieprijzen. Om een idee te geven: energie kent momenteel een inflatie van 57,22% (!) en levert een bijdrage van 4,82 procentpunt aan de totale inflatie. Eén reden waarom energie zo duur is geworden, is de wereldwijde transitie naar een groenere economie, met schone energiebronnen. Daardoor werden de investeringen in conventionele, fossiele brandstoffen de laatste jaren stelselmatig afgebouwd. De beschikbare groene energie volstaat vandaag echter nog niet om de totale vraag naar energie helemaal op te vangen. 

Maar een allicht nog belangrijkere reden voor de huidige prijshausse voor energie, is de Russische inval in Oekraïne, die onze olie-, gas- en stroomprijzen helemaal door het dak stuurde. Rusland is en blijft de belangrijkste gasleverancier van Europa, ongeveer 40% van onze aardgasbehoefte wordt door de Russen ingevuld. De oorlog heeft de vrees doen toenemen dat president Poetin (als revanche voor Westerse sancties) de gaskraan zal “dichtdraaien” en dan zitten we hier met een stevig probleem, want onze industrie heeft dat gas nodig. Of dat dichtdraaien van de gaskraan effectief gaat gebeuren, is koffiedikkijken. Men kan argumenteren dat Poetin dat niet zal doen, omdat hij dan inkomsten verliest waarmee hij zijn oorlog kan financieren. Maar de onzekerheid hierrond is toch al ruim voldoende om de prijzen de hoogte in te jagen.

De Russische invasie heeft trouwens een nog bredere prijsinvloed dan enkel op gas en olie. Rusland behoort ook bij de grootste producenten ter wereld van grondstoffen als palladium en platina, die van groot belang zijn voor onze automobiel- en technologiesector. Rusland en Oekraïne zijn samen ook goed voor bijvoorbeeld een kwart van de wereldwijde tarwe-export. Als de aanvoer van dat soort grondstoffen naar onze contreien in het gedrang komt, zullen we dat zonder enige twijfel voelen aan de prijzen.

Looninflatie

Nog een laatste structurele component die we willen aanhalen, is de gestegen kans op een looninflatie. Door de krapte op de arbeidsmarkt in sommige sectoren en streken worden werkgevers gedwongen om hun lonen op te trekken, om zo de nodige arbeidskrachten in huis te halen. Die gestegen lonen worden op termijn onvermijdelijk doorberekend aan de consument, in de vorm van gestegen prijzen. Die gestegen lonen spelen trouwens nog op een andere manier de inflatie in de kaart, in de vorm van de zogenaamde loon-prijsspiraal. Dat is het fenomeen waarbij gestegen lonen leiden tot hogere bestedingen, wat de inflatie aanwakkert, wat op zijn beurt weer tot hogere lonen leidt… Een soort oneindige spiraal die maar lastig te doorbreken is.

Rente

Samen met de stijgende inflatiecijfers zien we ook dat de rente nog altijd historisch laag staat. Sinds 2016, al zowat zes jaar dus, staat de basisrente in de Eurozone op 0%. Spaarders weten het ongetwijfeld: een spaarboekje brengt hierdoor al jarenlang welgeteld 0,11% op, het wettelijke minimum.

Het gevolg van een lage rente en een hoge inflatie laat zich natuurlijk raden: de koopkracht van spaargeld brokkelt jaar na jaar af. Als de inflatie 8,31% op een jaar bedraagt en u krijgt maar 0,11% rente in diezelfde periode, daalt de werkelijke koopkracht van dat geld met 8,2%. De inflatie laat uw spaargeld als het ware verdampen.

De vraag dringt zich dan op: hoe komt het eigenlijk dat die rente zo laag staat? Daarvoor moeten we terug naar het beruchte jaar 2008, toen de wereld in de ban was van de bankencrisis en de daaropvolgende Euro-crisis. Om die crises te bezweren hebben de Europese Centrale Bank (ECB) en de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) massaal geld in de economie gepompt en de rente stelselmatig naar beneden gedrukt, tot het huidige nulpeil. Het idee was dat een lage rente zou aanzetten tot lenen en investeren en dat zo de economie opnieuw op gang getrokken kon worden. Het effect van al die programma’s werd dan begin 2020 nog eens versterkt door alle mogelijke steunpakketten die opgezet werden tijdens de coronapandemie.

Stagflatie

We zitten momenteel dus in een periode van hoge inflatie en lage rentes en de kans is niet denkbeeldig dat deze periode nog een hele tijd gaat aanslepen. Dat de inflatie snel weer zakt naar zijn peil van 2020, zien we niet snel gebeuren, door de verschillende structurele redenen die we hierboven al aanhaalden.

Is er dan een kans dat de centrale banken hun rente gaan optrekken? Dat de ECB en de Fed zo massaal en gul hun monetair expansieve politiek gaan aanhouden als de afgelopen jaren, is bijzonder onwaarschijnlijk. Er zijn al tekenen aan de wand dat de hoge inflatie hen dwingt om het geweer van schouder te veranderen, het feit bijvoorbeeld dat ze hun obligatie-aankopen aan het afbouwen zijn. Maar vooral de Europese Centrale Bank zal hierbij echter behoedzaam te werk moeten gaan. De kans op een snelle en gevoelige verhoging van de basisrente in Europa achten we dan ook zeer klein.

Daar zijn enkele redenen voor. Zo lijkt het erop dat de economische groei opnieuw begint af te koelen, zeker nu duidelijk wordt dat de Russische inval in Oekraïne het risico op stagflatie meebrengt, het fenomeen waarbij zowel de economie stagneert als de inflatie hoog is. Er is daarbij dus een stijging van de grondstoffenprijzen en een daling van de koopkracht. Deze daling leidt dan weer tot een daling van de consumptie en van de economische groeicijfers en brengt op zijn beurt werkloosheid mee. Het is een scenario dat we al sinds de jaren zeventig van vorige eeuw niet meer hebben meegemaakt.

Of het zover komt, is, alweer, koffiedikkijken, maar de invasie heeft in elk geval al het consumenten- en ondernemersvertrouwen stevig aangetast. Nu al wordt verwacht dat de economische groei in de Eurozone naar beneden toe zal moeten bijgesteld worden, van 4,8% naar 3%. Daarbij vuurt het geopolitieke conflict de al zeer sterke inflatie nog verder aan door nog verder verhoogde prijzen van grondstoffen en voedingswaren. Een stevige renteverhoging zou een krimp alleen maar versterken, met alle nefaste gevolgen van dien. Bovendien: heel veel ondernemingen en landen hebben de laatste jaren enorm veel schuld op zich genomen. Als de rente nu plots zou stijgen, brengen de centrale banken hen in serieuze problemen.

Rentestijging

Maar dat er dan helemaal niks zal gebeuren, is eveneens onwaarschijnlijk. Concreet verwachten we in 2022 hoogstens één beperkte rentestijging in de Eurozone. Die zal allicht echter bijlange niet genoeg zijn om het inflatiepeil volledig te neutraliseren. Of die rentestijging ook betekent dat de rente op de spaarboekjes meteen fiks de hoogte in gaat, is evenmin zeker. Rente op spaarboekjes wordt grotendeels bepaald door de rente op korte en middellange termijn. En die staat momenteel nog altijd quasi op nul.

Conclusie

Laten we eerlijk zijn: de hoge inflatie zal waarschijnlijk nog enige tijd aanhouden en ook in 2022 kunnen er geen aanzienlijke renteverhogingen worden verwacht. Om te trachten de koopkracht van uw spaargeld te behouden, is één van de mogelijkheden op zoek gaan naar alternatieven voor de spaarrekening.

Meer weten over onze beleggingsaanpak?

Kom gerust langs. Wij maken graag tijd voor u vrij.

Maak een afspraak

Hoe kunnen we u helpen?